Zuid-Afrika in Beeld voor Beeld

Hieronder volgt een bijdrage van Metje Postma. Ze is docent Visuele Etnografie aan het Instituut CA&OS, en filmmaakster.

Ook het internationale filmfestival Beeld voor Beeld (www.beeldvoorbeeld.nl), dat alweer voor de 21ste keer plaats vindt van 2 tot en met 6 Juni in het Tropentheater in Amsterdam, is grotendeels gewijd aan Zuid Afrika. De directeur van het festival, Eddy Appels stelde (met advies van gerenommeerde documentaire filmmakers) een programma samen dat de kijker door de historie leidt van Zuid Afrika sinds het einde van de 19e eeuw, van koloniaal triomf op de Zulu-natie zoals verbeeld in de speelfilm: De Voortrekkers ( Harold M.Shaw, 1916), de beroemde film: The Rose of Rhodesia (1918) met de vermoedelijk eerste zwart Afrikaanse filmsterren, tot de hedendaags post-apartheid realiteit waarin de extremen elkaar raken. Films als My Beloved Country (1992, Saskia Vredeveld) over blanke nationalisten, Black Diamonds (2010): een wereldpremiere van Saskia Vredeveld over de opkomende zwarte Midden-klasse en Forest of Crocodiles (2010) ook een Premiere voor Nederland, door Mark Aiken over de zwaar bewaakte boerderij en het leven daarbinnen van de blanke Zuid Afrikaanse familie De Beers, tonen de verschillende werelden waaruit het huidige Zuid Afrika bestaat. Naast Saskia Vredeveld toont ook een andere veel bekroonde ZuidAfrikaanse filmmaker zijn films waarin hij het huidige Zuid Afrika onderzoekt. Francois Verster ‘s (1969): When the war is over (2002), toont dat na de gewapende strijd, het geweld niet altijd uit de man te halen is. Twee ex-activisten trachten zich aan te passen aan de post-apartheid samenleving en een regulier leven, de een bij de politie de ander als bendelid, maar ontkomen niet aan nieuwe confrontaties met een nu op een andere manier gewelddadige omgeving. Voor A Lion’s Trail (2003) won Verster een Emmy-award voor beste buitenlandse documentaire. De film traceert de oorsprong van het ooit door onder andere Paul Simon beroemd geworden lied A lions’ trail, beter bekend als ‘The Lion sleeps tonight’, de film volgt het lied, en kijkt kritisch om naar hoe de Zulu-componist Solomon Linda arm bleef terwijl velen zich verrrijkten aan zijn creatie. De derde documentaire van Verster uit 2005 is een portret van het meisje Miche, die door Verster gevolgd werd over een periode van 4 jaar. Haar lot en leven weerspiegelt de realiteit van veel arme gezinnen in Zuid Afrika; gerund door te jonge of te oude (meestal) vrouwen; incompleet geraakt door aids en geweld.

Ook het digitale documentaire kanaal Holland doc (http://www.hollanddoc.nl/gids/) besteedt de komende week aandacht aand Verster en Vredeveld.

Het programma toont verder als hoogtepunten: De openingsfilm Naach op woensdagavond 2 Juni, delen uit de door het Filmmuseum herstelde filmcollectie van Lamster over Indie (vrijdag 4 Juni) een fascinerend verslag van post-tsunami herstel van een gemeenschap op Atjeh door de Indonesische antropoloog-filmmaker Aryo Danusiri, en op Zondag twee exclusieve premieres van documentaries gemaakt door antropoloog-documentairemakers over het leven in oude wijken in Nederlandse steden: Hier – in de Dapperbuur door Floris Paalman, en Rook, Gezag en Rummikub door Steef Meyknecht, Universitair Docent aan het Instituut CA/OS te Leiden.

Op 5 en 6 Juni wordt in het Rijksmuseum voor Volkenkunde een selectie van films uit het Beeld voor Beeld programma getoond voor het Leidse publiek. Op 5 Juni ( resp. 11 en 14 uur) worden de twee bovengenoemde vroege Zuid Afrikaanse films vertoond en ingeleid door Peter Pels, hoogleraar regionale specialisatie Afrika aan het Instituut Culturele Antropologie en Ontwikkelingssociologie aan de Universiteit Leiden, en op Zondag 6 Juni zullen de drie films van Francois Verster vertoond worden in aanwezigheid van de filmmaker.

De uitwijk van het Beeld voor Beeld programma naar Leiden is niet toevallig. Het Beeld voor Beeld festival werd in 1990 opgestart door een enthousiaste groep studenten als initiatief van de Stichting Audio Visuele Antropologie Nederland (SAVAN) een vakvereniging die in 1989 in Leiden werd opgericht ter ere van de promotie van Dirk Niiland, Universitair Hoofddocent Etnografische Film en Fotografie aan het Instituut Culturele Antropologie en Ontwikkelings Sociologie aan de Universiteit Leiden. Na een rondgang lang het Theater de Evenaar in Rotterdam en het Rijksmuseum voor Volkenkunde in Leiden vond het festival haar niche in de kleine zaal van het Tropentheater aan de Linnaeusstraat in Amsterdam en is sindsdien geprofessionaliseerd en uitgebreid naar Belgie, Colombia en had in 2009 een speciaal retrospectief met ‘the best of’ binnen het Jean Rouch festival in Parijs. Het festival staat ondertussen wereldwijd aangeschreven als een van de meest populaire antropologische filmfestivals onder filmmakers en bezoekers, mede door de aanwezigheid van alle makers, de intieme sfeer en de goede programmering.

Het festival (met als ondertitel Festival over Cultuur and Beeldvorming) beoogt een divers scala aan documentaries te vertonen, van etnografische studies tot antropologische geinspireerde documentaries en experimentele films over sociale en culturele onderwerpen welke aan een breed publiek worden voorgelegd. Naast het doel om het publiek van de films te laten genieten en leren, beoogt het festival ook discussies aan te zwengelen over zowel inhoudelijke sociale en culturele thema’s als over de wijze waarop beeldvorming door middel van vanuit verschillend visies gemaakte films tot stand komt. Tevens biedt het festival een podium voor studentenfilms van diverse, meest visueel antropologische, opleidingen uit de hele wereld.

Savan organiseert ook maandelijkse film-discussieavonden: Cineblend (www.savan.nl/cineblend/), over actuele maatschappelijke thema’s aan de hand van (antropologische) documentaries en over visuele antropologie: in het cafetaria van het Tropentheater: Het Soeterijn.