Sangoma

Hieronder volgt een bijdrage van Laura Kusters, studente Culturele Antropologie en Ontwikkelingssociologie aan de Universiteit Leiden.

Binnen enkele dagen gaat het WK van start en de vraag 'gaan wij winnen?' is nu al het onderwerp van de dag. De Zuid-Afrikaanse toverdokters worden er zelfs voor geraadpleegd. De lokale naam voor deze toverdokters is Sangoma, een 'traditional healer'. Het lezen van een artikel over de WK voorspellingen voor Nederland door een Sangoma deed me terugdenken aan mijn eigen ervaring met een Sangoma in Zuid Afrika toen ik daar aanwezig was voor vrijwilligerswerk bij Bobbi Bear.

De Sangoma die ik bezocht werd na de 2 jaar zwangerschap van zijn moeder geboren. Zijn moeder, die de bevalling niet overleefde, wist tijdens haar zwangerschap al dat hij Sangoma zou worden. Echter is hij dit niet zijn hele leven geweest, maar is hij dit geworden na een speciale gebeurtenis. Hij zou een nacht een zekere droom hebben gehad waarin hij een luipaard had vermoord op een specifieke plek. Toen hij dit later vertelde bleek dat er op diezelfde plek inderdaad dezelfde morgen een dode luipaard was gevonden. Hij heeft die plek opgezocht en de luipaard van zijn vel ontdaan, die nu over zijn stoel hangt (en hij op de foto om heeft geslagen).

Met een rok aan, schoenen uit en alle glimmende sieraden en andere voorwerpen afgedaan werd ik naar de praktijkruimte van de Sangoma geleid. Deze bevond zich in kleine kamer in een gebouw met van leem gemaakte muren met daarin vele tochtgaten. De kamer was donker en het enige licht was afkomstig van een paar kaarsen in de ruimte. Na plaats te hebben genomen op de rieten matjes werd mij gezegd mijn handen te vouwen op de manier die wij in het westen als een 'gesloten houding' beschouwen. Dit om mijzelf te beschermen tegen de kwade geesten die aanwezig waren. Vervolgens moest ik 2 pop-achtige figuren begroeten in het Zulu, deze representeerden 2 belangrijke eenheden in de wereld van de ancestors (voorouders). Na een inleidend gesprekje werden mijn ancestors opgeroepen met behulp van mijn volledige naam en speciale kruiden, Muti genaamd, te verbranden. Even later was er een gefluit aanwezig waarop de Sangoma in Zulu een gesprek aanging waarbij de ancestors herhaaldelijk zowel mij als de Sangoma onderbroken. Tussendoor werden de antwoorden door hem vertaald en vertaalde hij mijn reactie terug in het Zulu naar de anscestors. Vragen en informatie werd er uitgewisseld zoals; wat er niet goed gaat in Zuid Afrika als ik langs kom, mijn oma als mijn wakende ancestor, jaloezie, financieel geluk en hun bescherming in de toekomst. Mijn hersenen draaiden op volle toeren, verbazing, ongeloof, nieuwsgierigheid en ook zeker enige angst.

Na het afsluiten van dit gesprek werd mij het een en ander uitgelegd over andere Muti en gevraagd of ik een kruidendrankje wilde proeven waar meer dan 100 verschillende kruiden in zaten en dat zijn dienst bewijst tegen vele kwalen door de grondige reiniging van het lichaam. Natuurlijk wilde ik dat, dat ik dan vermoedelijk een week op de wc kon zitten omdat 100 verschillende kruiden in een keer mij niet heel gezond leek, nog losstaand van de hygiënische aspecten, moest ik dan maar voor lief nemen. Geheel tegen de verwachting in smaakte het nog best goed en de reiniging van het lichaam ging meteen van slag. Zoals naar behoren voelde ik een bepaalde energie of warmte in mijn lichaam heen en weer bewegen die ik nog nooit eerder had ervaren. Na enige tijd zakte dit af en bleef een aparte smaak met enige mint kenmerken in mijn mond over. Ik kreeg twee zakjes met kruiden mee naar huis. Het eerste zakje bevatte kruiden die goed zijn voor snel geluk zoals voor het casino bijvoorbeeld, het enige wat ik hoefde te toen is een klein beetje in mijn broekzak doen. Het tweede zakje bevatte 2 type kruiden. Eén daarvan zou mij beschermen tegen 'evil spirits'. Als ik hiervan een klein beetje onder mijn kussen zou doen dan zouden deze niet in mijn dromen voorkomen en daarmee nachtmerries bestrijden. Een tweede mogelijkheid van deze kruiden was om mij hiermee te wassen, in dat geval zou ik snel getrouwd raken.

Ik heb de kruiden (nog) niet gebruikt dus uitspraken over de werking kunnen er van niet gedaan worden. Wel dat deze ervaring bij toeval op mijn pad kwam en eigenlijk nog meer interesse en vragen heeft opgeroepen dan ik al had. Wie weet zal de gedane voorspelling omtrent het WK juist zijn en wordt Nederland inderdaad tweede in de poule en liggen we er daarna uit om onze zwakke schakel die 'nummer 5' blijkt te zijn. De tijd zal het ons leren.

Laura Kusters is student Culturele Antropologie en Ontwikkelingssociologie aan de Universiteit Leiden. Vorig jaar heeft zij vrijwilligerswerk gedaan in Zuid-Afrika bij Bobbi Bear. Op dit moment werkt zij aan de afronding van haar bachelor.