Afrikaans

Taak één als men voor langere tijd in een land zal verblijven: leer de taal. In Zuid-Afrika is er de keuze uit elf officiële talen. Engels spreek ik goed genoeg en Zulu leer ik op de Universiteit van Pretoria, dus ik ben nu alvast begonnen aan het Afrikaans. Lezen gaat prima, verstaan gaat prima, zinnen bouwen gaat ook goed, maar mijn woorden er Afrikaans uit laten komen valt vies tegen. Ik heb namelijk geen rollende R, en laat dat nu cruciaal zijn. Denk aan het woord ‘rugby’ (rrrughbie). Bij het ontbreken van de rollende R klinkt dit echt heel anders. Nu heb ik het excuus dat ik Leiden studeer, maar daar hebben de Afrikanen die mijn Afrikaans aanhoren geen boodschap aan.

Ook maken de Afrikaners gebruik van ronde klanken, in tegenstelling tot de korte doe-maar-gewoon-dan-doe-je-al-gek-genoeg-klanken die wij Nederlanders erop nahouden. Zeg ik ‘ja’ met een ‘harde, Hollandse’ a, dan begint mijn gezelschap op een overdreven ‘Hollandse’ manier heel vaak achter elkaar ‘ja’ te zeggen. Met dank aan Casper de Vries, een half Zuid-Afrikaanse, half Nederlandse cabaretier die hier zeer succesvol is. Het is meer joah, zoals wij mwoah zeggen. Dubbel E, zoals in leeuw, is ie: lieuw. Alleen wordt alliejen. Hierbij dienen de mondhoeken in een soort glimlach getrokken te worden bij de ie-klank.

De woorden voor in de mond uitspreken is het devies. Je lippen draaien overuren bij het spreken van de Afrikaanse taal, iets wat mijn Hollandse lippen best lastig vinden. Bij het Nederlands hoeven zij immers niet hard aan het werk. Kijk maar eens naar jezelf als je aan het praten bent (of naar iemand anders, maar dat kan als vervelend worden beschouwd), je lippen bewegen nauwelijks.

Ook de dubbele ontkenning (ek gaan nie dit doen nie) is kenmerkend voor het Afrikaans. Er wordt echter wel gezondigd aangaande deze grammaticale constructie. Ik heb een Afrikaans nummer de revue horen passeren waarbij de laatste nie overgeslagen wordt, om te zorgen dat de zinnen op elkaar rijmen. Mijn host vertelt mij wanneer ik mijn observatie van de ontbrekende nie openbaar maak, dat er ook kranten zijn die de dubbele ontkenning negeren. Zwak, zo stelt hij. Afrikaanse kranten spelen een belangrijke rol in het behoud van de taal.

Juist doordat het Afrikaans veel overeenkomsten heeft met het Nederlands, is een fout snel gemaakt. Niet alleen wat betreft de uitspraak, maar ook wat betreft de gebruikte woorden. Dat er te gemakkelijk over het Afrikaans wordt gedacht, bewijst de reclame waarin de woorden ‘amperbroekie’ en ‘pletterpet’ gebruikt worden als zijnde correcte, Afrikaanse woorden. Woorden die onbekend zijn in Zuid-Afrika. Daarom: een cursusje Afrikaans.